МАХН сүүлийн өдрүүдэд Тавантолгойн орд тийш шуурхайлан давшиж эхлэв. Яг л социализмын МАХН төвтөй төрийн үеийн Улс төрийн товчоо шиг бүх чиглэлээр фронт нээж, Тавантолгойн бүтээн байгуулалтыг яаравчлахаар болжээ. Ц.Элбэгдоржийг Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн тангаргаа өргөхөөс өмнө, гадаадын хөрөнгө оруулагчдад хандан анхны үгээ хэлэхээс нь урьтаж МАХН-ын нэр дээр Тавантолгойн ордын эзэмшлийн "автор"-ын эрхийг наахаар түргэвчилж байна.

УИХ дахь МАХН-ын бүлэг өнгөрсөн долоо хоногийн даваа гаригийн ээлжит хаалттай хуралдаанаараа Тавантолгойг эзэмших стратеги төлөвлөгөөгөө ярилцжээ. Тэдний төлөвлөгөө ёсоор уг ордын эхний ээлжийг 2010 оноос, хоёрдугаар ээлжийг 2011 оноос ашиглалтад оруулж 2012 он гэхэд бүрэн хүчин чадлаар нь ажиллуулах аж. Түүнд 300 сая ам.долларын хөрөнгө оруулалт хэрэгтэй гэдгийг ч тооцоолжээ. МАХН-ын Удирдах зөвлөл долоо хоногийн дундуур хуралдаж, Тавантолгойн ордыг эргэлтэд оруулах ажлыг яаравчлах шийдвэр гаргажээ. Хамгийн гол нь Удирдах зөвлөлийн хуралдаан болж байхад МАХН-ын дарга, Монгол Улсын Ерөнхий сайд С.Баяр эзгүй байв. Даргын эзгүйд тийм чухал сэдэв хэлэлцсэнийг бодоход МАХН-ын номер нэг асуудал Тавантолгой болжээ.

УИХ дахь Ардчилсан намын бүлэг уг асуудлыг хэлэлцээгүй байхад МАХН дангаараа Тавантолгойн ашиглалтыг түргэвчлэхээр давшилтаа эхэлсэн нь сонирхолтой байгаа юм. Шинэ Ерөнхийлөгч Ц.Элбэгдоржийн анхны ажлын нэг нь уул уурхайн стратегийн ордуудыг эргэлтэд оруулах асуудлыг гацаагаад буй саадыг арилгах явдал гэдгийг ойрын эх сурвалж нь хэлж байгаа. "Гаднынхан Оюутолгой, Тавантолгойн ордуудын гэрээг байгуулахыг удаагаад байгааг буруу ойлгоод байна. Төрийн механизм, сөрөг хүчин нь гэрээг батлах ажлыг гацаагаад байна гэсэн маягийн ойлголт бий. Гэтэл яг гэрээ хэлцэл хийж байгаа хүмүүсийн ард хэсэг бүлгийн сонирхол хутгалдчихсан. Олигархиуд цаанаа нэгдчихээд өөрийнхөө ашиг сонирхлыг тэнд тусгах гээд янз янзын юм хийгээд байна. Энэ л гэрээ байгуулахад гол садаа болоод байгаа. Олигархиудыг, авлигын сүлжээг задална гэдэг бол манай нэр дэвшигчийн сонгуулийн гол амлалт байсан. Одоо хөрөнгө оруулагчид айх зүйлгүй болсон. Бүх зүйл хуулийн дагуу болно. Буруу хазгай хийсэн зүйлийг задална" гэж Ардчилсан намын Гадаад харилцааны асуудал эрхэлсэн нарийн бичгийн дарга Ц.Сүхбаатар ярилцлага өгөхдөө хэлсэн билээ. Үүнээс түрүүлж МАХН Тавантолгойн ордын талаар Оросын талтай хийсэн тохироогоо хэрэгжүүлэхээр яарсан байж мэдэх юм.

ОХУ-ын Засгийн газрын тэргүүн В.Путин өнгөрсөн тавдугаар сарын 13-нд Монгол Улсад хагас өдрийн айлчлал хийхдээ Тавантолгойн нүүрсний ордыг эзэмших сонирхолтой гэдгээ илэрхийлж, уг орд тийш төмөр зам нэн яаралтай тавихад Оросын тал бэлэн гэдгийг Тээврийн сайд И.Е.Левитин хэлж байв. МАХН-ын мандаттай Ерөнхийлөгч, МАХН-ын гишүүн УИХ-ын дарга, МАХН-ын дарга Ерөнхий сайд нар, дан МАХН-ын гишүүдээс бүрдсэн Үндэсний аюулгүй байдлын зөвлөлийнхөн Оросуудад "ОК" гэсэн хариу өгсөн нь тодорхой.

Оросын сайтууд дээр тухайн үед гарсан мэдээллүүдээс энэ уур амьсгалыг төвөггүй мэдэрч болохоор байв. "Монголчууд нүүрс, уранаа манайд өглөө","Монголын тал төмөр зам, Тавантолгойгоо найр тавилаа" гэсэн гарчигтай мэдээллүүд үүнийг нотолно. Гэтэл ердөө 11 хоногийн дараа улс төрийн нөхцөл байдал тэдний санаанд оромгүйгээр өөрчлөгдсөн. Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн сонгуульд АН-аас нэр дэвшигч Ц.Элбэгдорж сонгуульд ялсан нь Оросуудын "халаасандаа хийчихлээ" гэж бодож байсан Тавантолгойн асуудлыг эвгүй болгосон хэрэг.

ОХУ -ын "Реново", "Базовый Элемент", "Газпром" компаниуд хамтарч консерциум байгуулан Тавантолгойн төсөлд оролцох саналаа бүр 2006 оны зун Их Монгол Улсын 800 жилийн ойгоор Ерөнхий сайд асан М.Фрадковоор уламжлуулж байв. Тэр саналыг В.Путины сарын өмнө хийсэн айлчлалаар мөн дайлгасан. Гэтэл үүний цаана Австралийн ВНР ВILLITon, БНСУ-ын 11 компанийн хамтарсан KОРЕС консерциум, АНУ-ын "Пибоди энержи", Японы "Мицуи", "Иточү", "Сожиц", "Марубени", "Сумитомо" корпорацийн нэгдэл, Энэтхэгийн "Жиндал Стиил энд Поавер", Бразилийн "Вале" компани сонирхлоо илэрхийлжээ. Хятадын "Шинхуа энержи" групп санал, төслөө ажлын хэсгийнхэнд өгсөн дуулддаг. Шинэ Ерөнхийлөгч Ц.Элбэгдорж эдгээр компани, консерциумуудын дунд нээлттэй өрсөлдөөн зарлахыг санал болгох нь мэдээж. Харин МАХН-ынхан "орос ах"-ын захиасыг биелүүлж чадахгүй байх вий гэж мэгдэж суугаа. АНУ-аас төмөр замд үзүүлэх байсан 188 сая ам.долларын буцалтгүй тусламжаас татгалзан байж хойд "ах"-ын 1000 хуучин вагоныг өндөр үнээр худалдан авч, бас болоогүй Тавантолгой тийш нэн даруй төмөр зам тавиулах саналыг зөвшөөрснийг хэлэх үү.

Шинэ Ерөнхийлөгч тангараг өргөхөд гуравхан хоног үлдлээ. Харин МАХН-ынхан "ах"-ын даалгаврыг гүйцээдэггүй юм гэхэд "Тавантолгойг ашиглалтад оруулах стратеги төлөвлөгөө гаргаж Эх орны хишиг хүртээх замыг нээсэн" гэсэн авторын эрхтэй хоцрохоор бужигнаж эхлэв бололтой.

Д.ОЮУНЦЭЦЭГ